tut

1. Qoʻl bilan ushlamoq, ushlab turmoq; tutinmoq.

1. Bir qoʻlda kitob, bir qoʻlda guldasta tutib turmoq. Bolaning qoʻlidan tutmoq. Otning jilovidan tutmoq. Koʻr tutganini qoʻymas, kar — eshitganini. Maqol

2. Temirchi usta qahr-u gʻazab bilan ich-kari kirdi va tikka borib, Xayrinisaning kuyovi boʻlmish yigitning yoqasidan tutdi. S. Abdulla, Mavlono Muqimiy

3. Gavhar toqati toq boʻlib, oʻrnidan tura boshlagan edi, Talʼat tirsagidan tutib oʻtqazdi. Oʻ. Hoshimov, Qalbingga quloq sol

4. Ketmon tutishga odatlangan dagʻal qoʻllar igna ushashga, qatim tortishga kelishmaganidan diqqati oshgan Oxun. Oybek, Tanlangan asarlar

2. Ovlab, quvib, izidan borib va shu kabilar yoʻllar bilan ushlamoq, ushlab olmoq, qoʻlga tushirmoq.

1. Baliq tutmoq. Quyon tutib olmoq. Oʻgʻrini tutmoq.

2. Sayil ham sayil, sargardon ham sayilda, domlajon. Hali kiyik tutdikmi, yoʻqmi, hech boʻlmasa, shamollab kelamiz-da. M. Mansurov, Yombi

3. Agar Hamzani tutib bersang, oʻgʻling Umar polvonni roʻyxatdan oʻchiramiz. K. Yashin, Hamza

3. Biror narsani iltifotan kimsaga taklif qilmoq, uzatmoq; foydalanish uchun toʻgʻrilamoq, bermoq.

1. Mehmonlarga sochiq tutmoq.

2. Chol belbogʻidan nosqovogʻini olib, oʻtirganlarga tutdi. S. Ahmad, Hukm

3. [Suluv] Hech narsaga qaramay, sakrab turib, hansirab qolgan otasini yupatgisi, sovuq ayron tutib, yelkasini silagisi kelardi. A. Muxtor, Qoraqalpoq qissasi

4. Duodan soʻng Otabek toʻriq yoʻrgʻani chiqarib, qutidorga tutdi. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

5. Boʻston qutichali atir olib kelib, oyisiga tutdi. S. Zunnunova, Yangi direktor

6. Ali meshkobchi yana Madrasa qurilishiga kirib, odamlarga suv tutdi. Mirmuhsin, Meʼmor

4. Qoʻlidagi (oʻzidagi) biror narsani boshqa narsaga toʻgʻrilamoq, roʻbaroʻ holga olmoq.

1. Xatni chiroq yorugʻiga tutib oʻqimoq. Yelkasini oftobga tutmoq.

2. Otboqar fonusni yana Boʻtaboyning yuziga tutdi. A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

3. Senga havas bilan boqurman, rosti, Oʻlimga tik koʻksin tuta olgan zot. A. Oripov

5. koʻchma Yoʻq boʻlish, ketish va shu kabilardan saqlab turmoq.

1. Hokimiyatni tutib turmoq. Oʻz pozitsiyalarini tutib turmoq. Jangchilarimiz tepalikni tutib turish uchun butun vositalarni ishga soldilar.

2. Azamat, kombatning madad kuchi yetib borguncha dushmanni tutib turish haqidagi farmonini Ergashevga aytdi. N. Safarov, Qahramonning tugʻilishi

6. Biror holat, vaziyatda saqlamoq, asramoq.

1. Saidbobo negadir tili uchida turgan gapni yutib, sir tutdi. N. Safarov, Olovli izlar

2. Tugʻilgan kun ziyofatiga taklif qilish shart emas. Oʻsha kunni esida tutgan yaqinlari oʻzlari borishaveradi R. Fayziy, Choʻlga bahor keldi

3. Itni zanjirga bogʻlab qoʻygach, och tutadi deyishadi. S. Nurov, Narvon

7. koʻchma Biror narsadan oʻzini tiymoq yoki biror narsani, voqeani yuz berishdan toʻxtatmoq, bosmoq, ushlamoq.

1. U koʻzlariga toʻlgan tomchilarni bazoʻr tutib javob berdi. Oybek, Tanlangan asarlar

8. koʻchma Idora qilmoq, boshqarmoq.

1. Roʻz-gʻor tutmoq.

2. Yaxshi qilib yurtni tutdi, Kim kam boʻlsa, yoʻl koʻrsatdi. Ergash Jumanbulbul oʻgʻli

9. koʻchma Oʻz qoʻli ostidagi, izmidagi, qaramogʻidagi kimsalarga qandaydir munosabatda, muomalada boʻlmoq.

1. Bolani boʻsh tutish yaramaydi. Singlingni kaftingda tutsang, onangni boshingda tut. Maqol

2. Shariat xotinni qattiq tutish kerak deydi-yu, ammo xotinni qancha qattiq tutsangiz, shuncha gʻaflatda qolishingizni poylaydi. A. Qahhor, Mayiz yemagan xotin

3. Oʻzbek oyimning Kelinni xor tutar ekan demasinlar, sen ham oʻzingni tuzat! deb aytgani uchun, Zaynab ham tamom ipaklarga koʻmilib yasangan, kecha erga teggan yangi kelinlar suratiga kirgan edi. A. Qodiriy, Oʻtgan kunlar

10. Biror tarzda ishlatmoq, foydalanmoq, qoʻllamoq.

1. Idish-tovoqni, koʻrpa-yostiqni toza tutmoq. Yangi olib kelgan teshani tutmoq.

2. — Lekin, — dedi Samandarov qoshiqni salmoqlab, — hali ham mana bunaqa qoshiq tutish ayb. Bunga yoʻqchilikni vaj qilib boʻlmaydi. A. Qahhor, Qoʻshchinor chiroqlari

11. Parvarish qilmoq, boqmoq (pilla qurtini).

1. Men, beshovlaring qurt tutinglar, beshta odam boʻshasin, demoqchi emasman. A. Qahhor, Kampirlar sim qoqdi

12. Ishlatish, foydalanish uchun oʻz ixtiyorida, qaramogʻida olib turmoq, saqlamoq.

1. Qani iloji boʻlsa, bitta odam tutmasdan, butun ishni oʻzim eplay olsam. Oybek, Tanlangan asarlar

13. Pardalash, toʻsish, qoplash va shu kabilar maqsadlar uchun oʻrnatmoq, bogʻlab, ilib yoki osib qoʻymoq.

1. Pashshaxona tutmoq. Derazalarga parda tutmoq. Etak tutib, paxta termoq. Dastroʻmolni yuziga tutib yigʻlamoq. El ogʻziga elak tutib boʻlmas. Maqol

2. Baxmal paranjili xotin chimmat tutgan yuzini Azim tajang tomonga xiyol oʻgirdi-yu, bir-ikki tomoq qirish bilan kifoyalandi, javob bermadi. M. Ismoiliy, Fargʻona tong otguncha

14. Koʻpayib, tarqalib, yoyilib va shu kabilar yoʻllar bilan maʼlum joyni egallamoq, qoplab olmoq, bosmoq.

1. Samovarning bugʻi uyni tutib ketdi. Qoʻy-echkilarning maʼrashi koʻchani tutgan edi.

2. Yilqi, poda, suruvlar Dard koʻrmay oʻssa deyman, Togʻ-u toshga sigʻishmay, Yaylovni tutsa deyman. Q. Muhammadiy

3. Qoʻngʻiroqday tovushi bilan Gulsun ham qoʻshiqchiga joʻr boʻlgandagina hamma yoqni odam tutib ketganini koʻrdi. J. Abdullaxonov, Tong yorishgan sohilda

4. Qoʻnan aka minbardan tushishlari bilan, zalni qarsak tutib ketdi. Oʻzbekiston qoʻriqlari

5. Dashtni tutib yotgan lolalar uzoqda qolib, gullaridan asalarilar bol emayotgan mevazor bogʻlar boshlandi. Guldasta

6. Dostonning ovozasi olamni tutdi. N. Fozilov, Hayot oʻrgatdi

15. Qoʻzimoq, qoʻzib qolmoq, xuruj qilmoq (odatda, inson tabiatida boʻladigan turli xislatlar haqida).

1. Otaning tantiligi tutib ketdi. Uning jazavasi tutdi. Shoʻxligi tutmoq.

2. Hindining ham himmati tutib ketdi, sarrof xaltadan bitta besh soʻmlik tilla olib berdi. Gʻ. Gʻulom, Shum bola

3. Gaping rost boʻlsa, qani yur! Yoki dangasaliging tutib, ishlaging kelmayotibdimi? Gazetadan

16. Amal olmoq, oʻsmoq, rivojlanmoq (yangi koʻchat yoki payvand haqida).

1. Bogʻbon oʻzi ekkan yo ulagan koʻchati tutib, boʻy tortib ketguncha, har kun tagiga necha marta keladi. M. Ismoiliy, Bizning roman

2. Onda-sonda koʻchatlar oʻtqazilgan ekan-u, koʻpi tutmapti. A. Muxtor, Opa-singillar

17. Yordamchi feʼl sifatida bogʻlovchi vazifasida qoʻllanadi; hisoblamoq.

1. Parvozga shaylanib nochor pat urgan Yarador burgutga tutmaydi oson. U. Qoʻchqorov, Hayajonga koʻmilgan dunyo

18. Baʼzi soʻzlar bilan qoʻllanganda, shu narsa evaziga biror narsaga duchor boʻlmoq, uning haqidan qutula olmaslik maʼnosini bildiradi.

1. — Uvoli tutadi demadingizlar-a, uvolini oʻylamadingizlar-a, — dedi javrab turgan Zulxumor, yuragi boʻlmay nari keta boshladi. M. Mansurov, Yombi

2. Sizni oʻsha norasidalarning koʻz yoshi tutmaydimi? S. Siyoyev, Yorugʻlik

3. Besh bolaning uvoli uradi sen beklarni! Mening begunoh qonim tutadi hammangni! P. Qodirov, Yulduzli tunlar

tut soʻzi qatnashgan jumlalar: